Copyright là gì? Chặng đường dài trong bảo vệ tác quyền

Nhiều người vẫn thường nhắc đến Copyright và đã không ít người nhầm lẫn giữa Copyright và copywriter là cùng một thuật ngữ. Vậy Copyright là gì? nó có gì giống với copywriter không?

1. Copyright là gì?

Copyright là một thuật ngữ tiếng Anh có nghĩa là quyền tác giả hoặc bản quyền. Điểm dễ nhận biết nhất là, những tác phẩm được đăng ký bản quyền có ký hiệu © (copyright). Do hiện nay người Việt hay có thói quen Anh hóa nên vẫn thích dùng Copyright cho “sang mồm”. Việc truyền miệng này qua lại khiến cho nhiều người dần hiểu lệch nghĩa.

Tác quyền (quyền tác giả) được đưa ra nhằm mục đích bảo vệ những tác phẩm của người sáng tạo ra để không vi phạm bản quyền. Những tác phẩm đó còn được gọi là những sáng tạo tinh thần và có tính chất văn hóa.

Ví dụ: Bài hát “Let’s Her Go” của tác giả “Passenger”. Khi tác giả Passenger đã đăng ký bản quyền (Copyright) thì bất kỳ hành vi nào sử dụng bài hát này không xin phép thì sẽ bị xử phạt đúng như trong luật tác quyền đã được quy định.

Tương tự như vậy, mọi sáng tác nhạc, mọi bài viết về khoa học, mọi bộ phim được sản xuất, mọi kịch bản sáng tạo, mọi ý tưởng sáng tạo, mọi bức tranh, tấm hình, chương trình truyền hình, chương trình phát thanh,… nếu đã đăng ký bản quyền dưới tên một cá nhân, hoặc tên một tổ chức nào đó thì tất cả đều được quyền tác giả đảm bảo/ bảo về về lợi ích kinh tế, về lợi ích cá nhân trong mọi trường trường tranh chấp liên quan đến những tác phẩm đó.

Quyền tác giả sẽ chỉ được chấp nhận đăng ký bản quyền khi nó hoàn toàn mới và chưa từng đăng (xuất hiện) trên bất kỳ một phương tiện truyền thông nào, chỉ được công nhận khi tác phẩm đó được xem là “unique – duy nhất”. Có một vấn đề đáng quan ngại, hiện nay có nhiều người cho rằng việc bảo vệ sở hữu trí tuệ song song với sở hữu vật chất, nghĩa là quyền tác giả cũng như quyền sở hữu trí tuệ. Khái niệm này vẫn đang trong thời điểm tranh cãi gắt gao.

2. Quyền tác giả được đảm bảo trong bao lâu?

Theo công ước về bảo hộ những tác phẩm văn học và nghệ thuật (Berne) được thành lập vào năm 1886 (Thụy Sĩ), thì quyền tác giả sẽ được bảo vệ suốt đời, thậm chí được bảo vệ ít nhất 50 năm kể từ ngày qua đời của người sở hữu. Tuy nhiên, mọi quốc gia trên thế giới đều hiểu và tôn trọng người sáng tạo ra những tác phẩm này nên mọi tác phẩm đều được nâng hạn hưởng quyền tác giả lên lâu hơn rất nhiều.

3. Lịch sử hình thành của Copyright

Quyền tác giả trước năm 1511 chưa được công nhận và cũng chưa hề được quan trọng. Tại thời điểm trước đó (thời cổ đại, trung đại) chỉ xuất hiện những quy định cơ bản trước pháp luật về vật sở hữu trí tuệ.

Ví dụ: Bạn trộm một cuốn sách thì được xem là phạm pháp, nhưng việc “trộm” nội dung trong cuốn sách lại chẳng ảnh hưởng gì.

Vậy đối với những tác phẩm của những nghệ sĩ sẽ xử lý như thế nào? Tại thời điểm đó mọi người sử dụng chung 1 đề tài là hoàn toàn bình thường. Vì chưa có luật quy định nên muốn không bị “ăn cắp” bản quyền cách mà tác giả sử dụng thời đó có chút gượng gạo, và mang hơi hướng “trẻ con”. Cũng tại thời điểm đó người ta vẫn chưa quan trọng đến việc sử dụng và hưởng lợi từ những sáng tạo này.

Ví dụ: Có nhiều tác giả như Sachsenspiegel, Repgow, Eike… để đánh dấu tác quyền của mình, họ đều ghi một lời nguyền rủa vào cuối tác phẩm rằng nếu bất kỳ ai “copy” thì sẽ bị chết.

Mãi đến năm 1440 những tác phẩm của một tác giả nào đó đều được sao chép một cách dễ dàng, và xuất bản với số lượng lớn. Tuy nhiên, vẫn chưa có quyền tác giả, mọi lợi ích của tác giả đã được củng cố vì khi có bất kỳ ai muốn sao chép lại đều phải trả một khoản tiền. Nhưng tình trạng này lại gây ra cơn “bão” khó khăn về kinh doanh cho những nhà xuất bản khi mọi thứ cứ bị trùng lặp. Còn chưa kể những tác phẩm còn bị sửa hoặc bị sai trong quá trình in ấn.

Mãi đến tận thế kỷ XVIII, các lý thuyết về quyền sở hữu cho tác phẩm trí óc được đưa ra. Đến năm 1710 những tác phẩm ghi vào danh mục của các nhà xuất bản bắt buộc phải có ghi chú copyright để được hiệp hội bảo vệ. Mặc dù vậy, tại thời điểm này mọi ý tưởng đều được giải thích trên lý thuyết. Xét thấy tình trạng này vẫn còn đọng lại nhiều bất cập, năm 1971- 1973 Pháp đã đưa ra luật bảo vệ thiết thực hơn rồi được lần lượt các nước tuân theo, nhưng vẫn chưa thực sự rõ ràng và cụ thể. Lúc đầu tác quyền chỉ được 10 năm, sau rồi 30 năm và thời điểm hiện tại là bảo vệ suốt đời, thậm chí cả khi qua đời vẫn được ghi nhận.

4. Copyright tại Việt Nam

Tương tự như nhiều quốc gia khác, nước ta cũng có những chính sách nhất định để đảm bảo quyền lợi cho những tác phẩm tinh thần, tác phẩm vật chất cho những người sở hữu sáng tạo. Điều đó được thể hiện rõ nhất trong quyền tác giả tại Việt Nam trong Bộ Luật Dân Sự (2005), trong nghị định chính phủ quy định (100/NĐ*CP/2006), được nên rõ trong Luật sở hữu trí tuệ rất chi tiết. Trong đó có quy định rõ ràng tác quyền có thể là của một cá nhân, của một tổ chức với một tác tập. Trong đó cũng bao gồm cả quyền nhân thân và quyền tài sản.

Trong phần đặt vấn đề, chúng tôi đã đưa vấn đề về việc nhầm lẫn giữa Copyright và copywriter. Sự nhầm lẫn ngớ ngẩn này chỉ có ở người Việt. Đơn giản vì cách phát âm giống, về hình thức khi mới lướt qua 2 thuật ngữ này dễ khiến người đọc bị nhầm lẫn. Thực tế đây là 2 khái niệm tách biệt, hoàn toàn không có gì liên quan.

Nếu bạn không phải là một người sáng tạo trí tuệ, thì không nhất thiết phải nhồi quá nhiều kiến thức liên quan. Chỉ cần hiểu đơn giản Copyright là gì, và tại sao lại phải có quyền Copyright. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn hoan nghênh việc tìm hiểu và nghiên cứu về vấn đề này.

Earthexcursion

Copyright là gì? Chặng đường dài trong bảo vệ tác quyền
5 (100%) 1 vote

Add a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *